اُتیسم چیست؟
علائم و تشخیص آن

معیارهای DSM-5 برای اختلال طیف اُتیسم

الف) فرد دائم و در موقعیت‌های مختلف برای ارتباط و تعامل اجتماعی مشکل دارد و این موضوع در معیارهای ذیل نمایان است:

۱. فرد در تعاملات اجتماعی ـ هیجانی نقص دارد. این نقص، متقابل‌ پیوستاری است که از نزدیک شدن به دیگران به صورت غیرعادی و عدم مصاحبت نوبتی شروع می‌شود، از تمایل اندک به اشتراک گذاشتن علایق، هیجان‌ها و عواطف خود و واکنش نه‌چندان زیاد و مناسب به علایق، هیجان‌ها و عواطف دیگران عبور می‌کند و با بی‌اعتنایی کامل به تعامل اجتماعی پایان می‌یابد.
۲. فرد در رفتارهای ارتباطی غیرکلامی، که برای تعامل اجتماعی ضروری است، نقص دارد. این نقص، پیوستاری است که از ضعف فرد در ادغام روش‌های ارتباطی کلامی و غیرکلامی شروع می‌شود، از ناهنجاری در تماس چشمی و زبان بدن، یا نقص در درک روش‌های غیرکلامی و استفاده از آن‌ها هم فراتر می‌رود و کاملاً حالت‌های هیجانی صورت یا ژست‌های بدنی را از دست می‌دهد.
۳. فرد در ایجاد، حفظ و درک روابط میان‌فردی نقص دارد. این نقص، پیوستاری است که از دشواری در تنظیم رفتار برای مطابقت با موقعیت‌های اجتماعی مختلف شروع می‌شود، از دشواری در بازی‌های تخیلی با دیگران و دوست پیدا کردن عبور می‌کند و به ظاهر نسبت به مردم بی‌علاقه می‌شود.

ب) مجموعه‌ای از رفتارها، علایق و فعالیت‌های محدود و تکراری که حداقل دو مورد از نمونه‌های زیر بیانگر آن است:

۱. فرد فعالیت‌های حرکتی ـ کلیشه‌ای و تکراری دارد یا از اشیاء، همیشه به یک شکل استفاده می‌کند.
۲. تأکید بر همسانی و پایبندی شدید به روتین‌ها، رفتارهای کلامی و غیرکلامی فرد نظم‌وترتیب خاصی دارد و به شدت در مقابل تغییر مقاومت نشان می‌دهد؛(برای مثال حرکت‌های فیزیکی با نظم و ترتیب خاص، پافشاری بر یک مسیر همیشگی، پافشاری بر یک غذای همیشگی، سؤال‌های پی در پی و تکراری یا ناراحتی شدید در مقابل کوچک‌ترین تغییر).
۳. فرد علایقی بسیار محدود و ثابت دارد که از لحاظ شدت یا میزان توجه غیرعادی هستند؛ (برای مثال دلبستگی شدید به اشیاء غیرمعمولی یا اشتغال ذهنی درباره موضوعات غیرعادی)؛ گستره علایق فرد بسیار محدود است یا علایقش را اصلاً تغییر نمی‌دهد.
۴. واکنش افراطی یا تفریطی در مقابل محرک‌های حسی یا علاقه غیرمعمولی به بعضی جنبه‌های حسی محیط؛ (فرد ظاهراً به درد/گرما/سرما بی‌تفاوت است)؛ به بعضی جوانب حسی ـ محیطی واکنش علاقه نامعمول نشان می‌دهد، بعضی اشیاء را با افراط بو یا لمس می‌کند، به بعضی نورها یا اشیاء در حال حرکت علاقه بسیار شدیدی نشان می‌دهد.

ج) نشانه‌ها باید در نوزادی و خردسالی وجود داشته باشند (هرچند ممکن است زمانی به چشم بیایند که الزام‌های اجتماعی از توانایی‌های محدود فرد فراتر می‌رود یا استراتژی‌هایی که فرد در دوره‌های بعدی زندگی یاد گرفته، آن‌ها را پنهان کند).

د) نشانه‌ها در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر زمینه‌های عملکردی مهم اختلال ایجاد کنند.

هـ) کم‌توانی هوشی یا تأخیر رشدی کلی نمی‌تواند علت بهتری برای این نشانه‌ها باشد.