مرجع آموزش، مشاوره، رشد و توانبخشی کودکان، والدین، مربیان و درمانگران
مرجع آموزش، مشاوره، رشد و توانبخشی کودکان، والدین، مربیان و درمانگران
۱ـ تعریف آموزش ویژه
۲ـ اهداف آموزش ویژه
۳- ویژگی های مهم آموزش ویژه
۴- شناسایی و آموزش های متناسب با نیازهای کودک
۴ـ نقش خانواده در آموزش کودکان با نیازهای ویژه
آموزش ویژه آموزش طراحی شده خاصی است که نیاز های غیر معمول دانش آموزان با نیاز های ویژه را برآورده می سازد.
این دانش آموزان به مواد آموزشی، راهبرد های تدریس، تجهیزات و تسهیلات ویژه نیاز دارند. برای مثال، دانش آموزان با آسیب های بینایی به محتوای آموزشی با چاپ بزرگ یا بریل و دانش آموزان با آسیب شنوایی به سمعک و یا آموزش زبان اشاره نیاز دارند. افرادی که اختلال های هیجانی یا رفتاری دارند به کلاس های کوچک تر و سازمان یافته تر و دانش آموزان تیز هوش و با استعداد به متخصصان کارآمد نیازمند هستند.
آموزش ویژه برای تاثیر بیشتری به خدمات وابسته نیاز دارد. این خدمات شامل حمل و نقل ویژه، ارزیابی روانشناختی، درمان فیزیکی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، تمرین های خانگی، مشاوره و درمان پزشکی است.
بهترین آموزش عادی را هم نمی توان جایگزین آموزش ویژه برای افراد با نیاز های ویژه کرد. چون آموزش ویژه می تواند کنترل دقیق تری بر سرعت یادگیری دانش آموز، میزان فشردگی محتوای درس، آموزش مداوم، ساختار آموزش، نحوه تقویت دانش آموز، ارتباط معلم با شاگرد، اجرای برنامه درسی و نظارت آموزش و ارزیابی داشته باشد.
مهم ترین هدف آموزش ویژه یافتن توانایی های دانش آموزان با نیاز های ویژه و سرمایه گذاری روی آن هاست؛ به نحوی که بتواند توانمندی ها و استعداد های این افراد را از بالقوه به بالفعل تبدیل کند. کودکان با نیاز های ویژه از نظر هدف های آموزشی، کودکانی هستند که برای دستیابی به بیشترین توان بالقوه خود به آموزش ویژه و خدمات وابسته نیاز دارند.
برنامه فردی (IEP):برای هر دانش آموز یک برنامه تحصیلی نوشته می شود که توانایی ها و نیاز های او را پوشش می دهد.
یکی از مهم‌ترین اصول در آموزش کودکان با نیازهای ویژه، توجه به تفاوت‌های فردی و پرهیز از یکسان در نظر گرفتن نیازهای همه کودکان است. هر کودک توانایی‌ها، محدودیت‌ها، علایق و سرعت یادگیری متفاوتی دارد و برنامه آموزشی زمانی می‌تواند اثربخش باشد که بر اساس ویژگی‌های همان کودک طراحی شود.
شناسایی به‌موقع نیازهای آموزشی و توانبخشی کودک نیز اهمیت زیادی دارد. هرچه مشکلات یادگیری، ارتباطی، رفتاری، حرکتی یا شناختی زودتر شناسایی شوند، امکان برنامه‌ریزی و مداخله مناسب بیشتر خواهد بود. هدف از این شناسایی،برچسب زدن به کودک نیست؛ بلکه کمک به او برای دریافت خدمات و آموزش‌هایی است که متناسب با نیازهای واقعی او باشد.
آموزش ویژه تنها به محیط مدرسه یا مرکز آموزشی محدود نمی‌شود. خانواده نیز بخش مهمی از فرایند آموزش و رشد کودک است. زمانی که والدین با ویژگی‌ها و نیازهای فرزند خود آشنا باشند و روش‌های مناسب برخورد و تمرین را یاد بگیرند، می‌توانند آموخته‌های کودک را در موقعیت‌های روزمره نیز تقویت کنند.
هماهنگی میان والدین، معلم و متخصصان مختلف باعث می‌شود اهداف آموزشی کودک در مسیر مشخصی دنبال شود و فعالیت‌های آموزشی و توانبخشی از یکدیگر جدا نباشند. این همکاری می‌تواند به کودک کمک کند مهارت‌هایی را که در محیط آموزشی یاد گرفته است، در خانه و موقعیت‌های اجتماعی نیز به کار بگیرد.
گاهی ناتوانی های اشکار و واضح از لحاظ ظاهری شناسایی نمی شوند و پیامد های آن برای شخص و خانواده اش و همچنین جامعه غم انگیز است. گاهی هم ناتوانایی ها شناسایی می شوند ولی آموزش ویژه ارائه نمی شود و به این طریق، فرصت های رشد کودک از بین می روند. اگرچه شناسایی و مداخله زودهنگام نویدبخش پیشگیری از بدتر شدن ناتوانی ها است ولی این اقدام پیشگیرانه در اکثر موارد موثر واقع نمی شود از این رو، مراکز پیشگیری و کنترل بیماری ها تلاش دلگرم کننده ای برای شناسایی زودهنگام اختلال اوتیسم و ناتوانی های رشدی آغاز کرده اند.
آموزش ویژه همیشه موثر نیست؛ زمانی می تواند موثر باشد که مربیان در اولین فرصت، ناتوانی دانش آموز را شناسایی کنند و آموزش ویژه اثربخشی را در محیط با کمترین میزان محدودیت ارائه نمایند؛ والدین دانش آموز هم در تصمیم گیری درباره نحوه توجه به نیازهای فرزند مشارکت داشته و از پیامد آموزش ویژه حاکی از پیشرفت و رفتار بهبود یافته دانش آموزان آگاه باشند.
دانش آموزان استثنایی یا دانش آموزان با نیازهای ویژه، به نحوی غیرطبیعی، گروه های گوناگونی را در مقایسه با جمعیت عادی تشکیل می دهند که به طور نسبی، ویژگی های آنها به همه افراد استثنایی تعمیم داده نمی شود.
استثنایی بودن آنها می تواند شامل: ناتوانی های حسی، جسمی، شناختی، هیجانی، ارتباطی یا ترکیبی از این موارد باشد. علاوه بر این، احتمال دارد استثنایی بودن، پراکندگی زیادی در علت، درجه و تاثیر بر پیشرفت آموزشی داشته باشد. پراکندگی زیاد این اثر ها به سن، جنسیت و شرایط زندگی افراد بستگی دارد. فردی که به عنوان کودک استثنایی معرفی می شود ممکن است در برخی حوزه ها بیانگر کودک استثنایی باشد اما معرف حوزه های دیگر استثنایی نخواهد بود.
دانش آموزشی که ناتوانی واضح و آشکاری ندارد و در دوره دبستان و اوایل دبیرستان آموزش ویژه دریافت می کند و همچنین مشکلات مداومی در یادگیری و رفتار مطلوب دارد اصولا مشکلاتش از نوع تحصیلی، اجتماعی یا رفتاری است و استثنایی بودن آن برای معلمان آشکار نمی شود مگر اینکه در یک دوره زمانی از هفته یا یک ماه با او کار کنند. علی رغم تلاش های معلم در راستای رفع نیازهای چنین دانش آموزانی در برنامه تحصیلی عادی که بیشتر دانش آموزان در آن موفق هستند مشکلات این دانش آموزان از بین نمی رود. آنها به احتمال زیاد با برچسب اختلال یادگیری یا برچسب گسترده تری توصیف می شوند که حاکی از عدم پیشرفت تحصیلی و اجتماعی در مدرسه است و از ناتوانی خود رنج می برند.
مدرسه ها نباید هر دانش آموز با نیازهای ویژه را واجد شرایط آموزش ویژه در نظر بگیرند مگر اینکه ارزیابی دقیق، حاکی از عدم پیشرفت رضایت بخش آنها در برنامه تحصیلی صورت گرفته باشد و خدمات ویژه ای برای نیازهای فوق العاده آنها طراحی شود. قوانین و مقررات آموزش ویژه شامل اختلال های گوناگونی مانند اختلال یادگیری، اوتیسم و آسیب شنوایی می شوند که به آموزش ویژه نیاز دارند. قوانین و مقررات آموزش ویژه مستلزم این است که مدرسه ها، خدمات ویژه و متناسب با نیازهای آموزشی ناشی از شرایط ناتوان کننده را ارائه کنند، زیرا برنامه آموزشی عادی قادر به اجرای آن نیست. قانون به سادگی مجاب نمی شود به علت اینکه دانش آموز ناتوانی دارد آموزش ویژه را فراهم کند.
شاید برایتان سوال باشد که چرا نام تاثریا را برای این مجموعه انتخاب کرده ام. " ثریا " نام مادرم بود، کسی که چند سال پیش از میان ما رفت.
در تاثریا، پشتیبانی تنها پاسخگویی نیست؛ همراهی در مسیر رشد و توسعه کودک است.
تمامی حقوق برای تاثریا محفوظ است.
۱۴۰۵
